tegen het kwakkeldenken in de psychiatrie...

DEBUNKING PSYCHOSIS

Onwetendheid gaat dikwijls gepaard met rare verhalen die van het onbekende toch iets begrijpelijks maken. In de psychiatrie is dat ook het geval. Men weet (te) weinig af van psychische aandoeningen maar verlaat zich ondertussen op allerhande prietpraat. Gewone spookverhalen kunnen meestal zo geen kwaad, maar in de gezondheidszorg zijn de gevolgen dikwijls ingrijpender.

mythes en misverstanden

Er wordt nogal wat onzin verteld over psychosen.De meeste van deze verhaaltjes stammen uit een tijd dat we nog niet zoveel van psychosen af wisten. Nu weten we beter. In een notendop: een psychose wordt gedefinieerd als een acute episode van iets wat men, als het lang duurt en chronisch wordt, 'schizofrenie' noemt. PatiŽnten hebben wanen en hallucinaties, met ander woorden zien, horen of ervaren dingen die andere mensen niet zien. Ze verliezen contact met e realiteit door verstoringen in denken en voelen en hebben ook heel weinig ziekte-inzicht (met andere woorden: ze vinden zichzelf niet zo ziek). Het is een aandoening met biologische en genetisch basis (er zijn meetbare afwijkingen in de hersenen en het komt in families voor), ongetwijfeld beÔnvloedt door omgevingsfactoren. En er worden de gekste dingen over beweerd.

'Schizofrenie is het gevolg van een gespleten persoonlijkheid.'

In het hoofd van iemand met schizofrenie leven geen twee personen. De kloof waar men tijdens een psychose mee geconfronteerd wordt is die tussen de patiŽnt en de rest van de wereld. Er bestaat wel zoiets als Multipele Persoonlijkheidstoornis, maar dat heeft absoluut niets met psychose te maken, wellicht wel met traumatische gebeurtenissen uit de kindertijd.

De term schizofreen wordt in de populaire literatuur ook te pas en te onpas gebruikt. We leven dan in een 'schizofrene samenleving' of iemand 'gedraagt zich schizofreen'. Er wordt dan bedoeld dat iets of iemand twee tegengestelde eigenschappen heeft of schijnbaar tegenstrijdige dingen doet. Om te beginnen verklaart de term in deze gevallen niets en bovendien wordt het foutieve beeld over de ziekte schizofrenie verder versterkt.

'Als je lijdt aan psychose krijg je abnormale kinderen.'

De gevoeligheid voor het ontwikkelen van psychose is gedeeltelijk erfelijk bepaald. Wie lijdt aan psychose en kinderen krijgt loopt het risico dat zijn of haar kinderen die gevoeligheid overerven. Dat is in het ergste geval een ernstige geestelijke handicap, maar zeker geen abnormaal nageslacht.

'Psychoten zijn gevaarlijk.'

Dat mensen met psychose gevaarlijke gekken zouden zijn is een mythe die in films en media blijkbaar graag wordt opgehouden. (Het wordt daar dikwijls omgedraaid: iemand gedraagd zich agressief of gewelddadig en dat noemt men dan 'psychotisch'.) Het strookt echter niet met de werkelijkheid waarin mensen met psychosen zich eerder in zichzelf terugtrekken. Weet wel dat zij zich tijdens een acute psychotische periode wel eens raar kunnen gedragen en dat dat angstaanjagend kan zijn voor iemand die hen niet goed kent.

'Psychosen zijn het gevolg van een foute opvoeding.'

Er wordt wel eens verteld dat schizofrenie het gevolg is van de opvoeding. De ziekte zou het gevolg zijn van de opvoeding en van het gedrag van vader, en vooral van moeder. Die ideeŽn stammen uit een tijd toen gedacht werd dat schizofrenie geen ziekte was met een biologische basis maar een gedragsmatige aanpassing aan een gekke wereld. Het was de these van de 'antipsychiatrie' dat schizofrenie een normale reactie was op een 'zieke' omgeving. Een hypothese die echter nooit wetenschappelijk getoetst was.

Ondertussen weten we beter: schizofrenie is geen gevolg van de situatie in een gezin. De verdachtmakingen aan het adres van de opvoeders waren niet gebaseerd op wetenschappelijke waarnemingen. De hele theorie dat schizofrenie niet de ziekte van een individu was maar een aandoening van de familie is ondertussen afgeschreven, maar er zijn nog steeds mensen die ze aanhangen.

Deze onwetenschappelijke speculaties hebben onnoemelijk veel leed veroorzaakt. Alsof het al niet erg genoeg was dat een familielid lijdt aan een ernstige psychische stoornis, werd daar nog de beschuldiging aan toegevoegd dat de familie zelf aan de basis lag van de ziekte.

Er zijn wel aspecten van het gezinsleven die een rol kunnen spelen in de ontwikkeling van schizofrenie bij iemand die er kwetsbaar voor is. Sterke emoties kunnen de spanning en de verwarring voor iemand met schizofrenie verhogen. Door een beheerst omgaan met emoties of emotioneel geladen boodschappen kan men het risico op herval sterk verkleinen.

Het is dus een fabeltje dat een aandoening zoals psychose het gevolg zou zijn van de opvoeding. (Hetzelfde wordt trouwens ook ten onrechte van autisme of depressie beweerd.)

'Pillen kunnen je niet helpen.'

Wie beweert dat geneesmiddelen niet kunnen helpen bij het herstel van mensen met psychose vertelt gevaarlijke onzin. Talloze wetenschappelijke studies tonen aan dat geneesmiddelen, vooral ook in combinatie met therapie en begeleiding, een groot verschil uitmaken in het genezingsproces van mensen met psychosen.

Stigma

Om al deze redenen, en misschien ook wel in hoofdzaak omdat alles wat anders is algauw slecht bevonden wordt, hebben patiŽnten met schizofrenie en hun gezinnen nog steeds af te rekenen met - echte of vermeende - afkeuring door familie, vrienden of de maatschappij als geheel. Schizofrenie is voor velen nog steeds een grote onbekende en is dus raar, afwijkend en angstaanjagend. Families voelen zich schuldig (onterecht), verdrietig (terecht) en hulpeloos en trekken zich terug in zichzelf waardoor ze het isolement nog vergroten en bestaande vooroordelen ongewild bevestigen. Door de angst om niet aanvaard te worden maken ze het isolement nog groter.

Na jaren isolement is het noch voor patiŽnten noch voor hun familie gemakkelijk om dat te doorbreken. Hulp van therapeuten en de steun van familiehulpgroepen kan goede diensten bewijzen. Informeren over het hoe en waarom van schizofrenie kan helpen de situatie in perspectief te zien en weerwerk te bieden tegen onterechte opvattingen van buitenstaanders.

Daarom ook is het hoog tijd dat patiŽnten, partners en familieleden en het grote publiek degelijk geÔnformeerd worden over wat het is om geestelijk gezond te zijn, wat daarbij kan fout gaan en wat er aan te doen is. De projecten van Het Mis Verstand proberen daar een steentje toe bij te dragen.

terug naar de artikelslijst >>